ISKALA :Bu makam iniş ve çıkışta aynı ıskalayı kullanır, incelediğimiz bazı eserlerde baş tarafa ıskaladaki Eviç ve Nim Hicaz perdelerine mahsus Diyez işaretlerinin yazıldığı, Nim Kürdî ve Nim Hisar perdelerine mahsus Bemol işaretlerinin ise yerleri geldikçe arada yazıldığı, diğer bir kısım eserlerde ise bunun tersine baş tarafa Nim Kürdî ve Nim Hisar perdelerine mahsus Bemol işaretlerinin yazıldığı, Eviç ve Nim Hicaz perdelerine mahsus diyez işaretlerinin ise aralarda gösterildiği dikkatimizi çekmiştir. Her iki şeklin de kullanılmasında bir aykırılık yoktur. Bu iki şekli tercih edenlerin Batı kurallarına uymuş olmak için baş tarafa sadece diyezleri veya sadece bemolleri yazdıkları açıktır. Bizim görüşümüze göre Batı kurallarına uymağa lüzum olmadığından ve makam her iki diyez ve bemolü de sürekli olarak kullandığından baş tarafa diyez ve bemol işaretlerini bir arada yazmakta mahzur değil, aksine kolaylık vardır.

SEYİR VE ÇEŞNİ :Çoğunlukla Neva perdesinden terennüme başlayıp Nim Hisar ve Eviç perdeleriyle Gerdaniye, Muhayyer ve bazen Nim Sünbüle perdesine kadar yükseldikten sonra aynı perdelerle Neva perdesine inerek kısa bir duruş yaptıktan sonra Nim Hicaz, Nim Kürdî ve Dügâh perdelerini kullanarak Rast perdesinde Arak perdesiyle karar verir.

Başlangıçta Neva perdesi üzerinde şed olarak Zengûle makamına benzer bir çeşni meydana getirdikten sonra Nikriz makamına benzer bir çeşni ile Rast perdesinde karar vermesi ve Neva perdesi üzerinde kısa bir duruş yapması bu makamın çeşnisini meydana getirir. Böylece bu iki makamın çeşnisinden meydana gelmiş bir birleşik makam hissi verirse de başlı başına bir ıskalaya sahip olduğundan birleşik makam sayılamaz. Esasen birleşik makamlar bahsinde de göreceğimiz üzere bu tür makamlar, birleştikleri makamların seyirlerini yerlerinde aynen icra ettikleri halde Nev'eser makamı Zengûle çeşnisini Neva perdesi üzerinde şed olarak yapar. Bu bakımdan birleşik makam niteliği taşımaz, her iki çeşniyi birleştirerek ayrı bir özellik arz eder. Nev'eser makamı daha çok Nihâvend makamının çeşnisini taşıdığı için Zengûle ve Nikriz makamlarının tesirinden kurtulmuş sayılır. (2)

C) Değerlendirmeler

Arel-Dr. Ezgi ekolünde bu makamın basit veya mürekkep olduğu hususunda bir prensip kararına varılmadığı görülüyor. Arel mürekkep makam sayıyor; Dr. Ezgi ise basit makam olarak kabul ediyor. Biz, Dr. Ezgi'nin tezinin makamın basit olma şartlarına daha uygun olduğunu kabul ediyoruz. Yaptığımız incelemede, Nev'eserin bu şartlara tamamen uyduğunu gördük.

Dr. Ezgi, "Nev'eser dizisi pest tarafta bir Nikriz beşlisine tizde bir Hicaz dörtlüsünün katılmasından doğmuştur. Nikriz dizisi gibi, Nev'eser dizisini de basit kabul ettik" kaydını düşerek hem Nev'eser hem de Nikriz makamlarının basit makamlar olduğunu açıkça ifade ediyor.

Diziyi tetkik ettiğimiz zaman, bir sekizli içinde bir beşli ve bir dörtlünün bulunduğunu, Neva perdesinde birleştiklerini, güçlünün Neva olduğunu görüyoruz. Mürekkep makam sayılması için, makamın dizisinde, seyrinde, nağmelerin hüviyetlerinin değişmesinde, basit makamlarda olduğu gibi güçlünün aynı yerde olması sebebiyle, mürekkep makam niteliğini verecek bir nitelik bulunmuyor. Bir sekizli içinde dahi olsa, bazı perdelerin hüviyetlerini değiştirmeye muhtaç oldukları bir lahnî değişim ve seyir de görülmemekte, dolayısıyla Arel'in nitelik itibariyle aradığı şartlar tahakkuk etmemektedir. Bu itibarla, Nev'eser makamı basit bir makamdır sonucuna varmış bulunuyoruz. (3)

D) Nev'eser Makamının Seyri

Nev'eser inici-çıkıcı bir seyir gösterir.

Güçlüsü olan Nevadan başlar, ilk seyirler tiz taraftaki Hicaz dörtlüsü içinde yapılır. Neva, asma kararlarda yine en önde olanıdır. Tiz duraktan tize doğru az genişleme gösterir. Bu dörtlü içinde tiz durak perdesi olan Gerdaniye güçlüden sonra en çok durulan asma karar perdesidir. Bu arada az da olsa, Hisar perdesinde kısa duruşlar yapılır. Pest beşlide önemli bir asma karar perdesi görülmez. Nim Hicaz üzerinde bazen asma kararların verildiği görülür.

Karar perdesi olan Rasttan daha peste doğru genişlemediği görülür. Kararda yeden olarak Irak perdesi kullanılır. Nev'eser eserlerde gördüğümüz lahin yapısı ve seyir tablosu, makamın içinde hüviyet değişikliğini icap ettirecek bir nitelik göstermemekte, basit makam şartlarına uygunluk taşımaktadır. (4)

Nev'eser Makamı donanımda şöyle gösterilmektedir :